زبان اورمری و اقوام برکی

واما، شمار زبان های زنده در افغانستان را 47 زبان برشمرده اند. که بدینگونه اند:
ایماقی، عربی، تاجیکی، اشکانی آذربایجانی، بلوچی جنوبی، بلوچی غربی، فارسی دورمری، گوار بتی، اشکانی، گرانگلی، گجری، هزارگی، جگتی، کامویری، قره قلپک، کاتی، قزاقی، قیرغیزی، مله خیلی، مغولی، منجی، اورمری، پهلوانی، پراچی، پرایی، پشه یی، پشه یی شمالشرقی، پشه یی شمالغربی، پشه یی جنوبغربی، پشتوی جنوبغربی، پشتوی شمال، پراسونی جنوبی، سنگلیچی اشکاشمی، ساوی، شغنی، شوماشتی، تنگشیوی، تیراهی، تریگامی، ترکمنی، اویغور، ازبکی، وایگلی جنوبی، واخی، وردوجی و وته پوری- کترکلایی.

تاکنون پژوهش های دامنه دار ترو علمی چندانی در زمینهء شناخت زبان ها و هویت های تباری درکشور صورت نگرفته است. این کم کاری و بیتوجهی، اگراز یکسو ریشه در پسمانی سراسری ناشی از تسلط نظام های ناهنجار سیاسی دارد، از سوی دیگر به سببی است که، تلاش های اندکی که درزمینهء زبانشناسی و تبارشناسی در کشور صورت گرفته بیشتر محدود به کتله های بزرگتر قومی و زبان و فرهنگ آنها است.

 درحال حاضر تنها هشت زبان به مثابهء زبان رسمی کشور شناخته شده اند که بدین حساب 39 زبان دیگر بازهم در هالهء ابهام مانده اند. 

یکی ازین زبان ها منسوب به اقوام برکی درکشور است.  اقوام برکی با وجود مشابهت هایی بیشماری که با سایر اقوام کشور دارند، نه تنها دارای تاریخ وفرهنگ خود میباشند بلکه حتی زبان مشخص خود را نیز دارند.

“برکی برک” و “برکی راجان” نام دو منطقه در ولایت لوگر است که محل بودوباش برکی ها شناخته شده اند. اما همزمان باید یاد آوری کرد که خانواده هایی ازین تبار در خورد کابل وبرخی از روستا های ولسوالی “بگرامی” ولایت کابل، به ویژه قریه های "بتخاک" و “کمری” نیز بود و باش دارند.

هرچند امروز در افغانستان، بسیاری از افراد منسوب به قوم برکی به یکی از زبان های همسایه- دری یا پشتو، گفتگو میکنند، آنها دارای زبان شناخته شده یی میباشند که  این زبان به نام "اورمری" یا "اورملی" یاد میشود.

درمورد پیشینهء تاریخی و بودوباش برکی ها در داخل افغانستان تحقیقات لازم و بیغرضانه یی که به تثبیت هویت و تقویهء زبان این قوم بیانجامد صورت نگرفته است. با تاسف که بسیاری از هویت های قومی و اتنیکی در کشور ما در سایهء اقوام بزرگ، و ازنگاه سیاسی مسلط و نیمه مسلط، مانده و آنها را یا به این ویابه آن قوم، زبان و ملیت منسوب پنداشته از حضور درخورآنها در خانوادهء بزرگ اقوام کشور جلوگیری شده است.

شمار افرادی که به زبان اورملی صحبت میکنند ویا مربوط به قوم برکی هستند، از دوهزار تا پنج هزار نفر تخمین شده است. قوم برکی به نام های متبادل «برجسته، برک ها، ارمویی، اوموری» نیز یاد میشوند. تاکنون دو لهجه در زبان اورمری شناخته شده اند: 1) لهجهء لوگری. 2) لهجهء کانیگرامی. زبان اورمری را در خانوادهء زبان های دنیا، بدینگونه طبقه بندی کرده اند:
خانوادهء زبان های اندو- اروپایی،
اندو-اریایی، آریایی
غربی،
شمالغربی
اورمری - پراچی

باید افزود که برکی ها نه تنها در افغانستان بلکه در وزیرستان پاکستان نیز در منطقهء موسوم به «کانیگورم» زندگی میکنند. به همین سبب کانیگورمی یکی از دو لهجهء زبان اورمری شناخته شده است. کانیگورم درمیان مناطقی قرار دارد که محل بود و باش قبایل مهسود (مسید، مسعود) است.

اقوام برکی از زمان هردوت، پدرتاریخ، شناخته آمده اند.  برمبنای آنچه هرودت مینویسد، اقوام برکی از ناحیتی به نام «برکه» که در لیبیا قرار داشت، توسط داریوش هخامنشی به پایتخت امپراطوری هخامنشی آورده شده و ازآنجا در باخترزمین جا به جا شدند. به اساس گفتهء هردودت، این اقوام محل بودو باش خود در باختر زمین را نیز به یاد موطن اصلی شان در لیبیا، «برکه» نام گذاری کردند. همین اکنون «برکه» یا «بورکه» نام یکی از ولسوالی های ولایت بغلان است. اما برای نگارنده معلوم نیست که آیا درحال حاضر نام ونشانی از اقوام برکی در ولسوالی بورکه وجود دارد یا خیر؟ همچنان دانسته نشده که آیا میان "بورکه" و تبار برکی پیوندی هست و یا خیر. امید است پژوهشگران هموطن ما درین زمینه معلومات بیشتری در دسترس علاقمندان موضوع بگذارند.

ظهیرالدین محمد بابر نخستین کسی است که از زبان برکی در «بابرنامه» سخن به میان آورده است. او مینویسد:
“ در سرزمین کابل تبار های گونه گون وجود دارند. در دشت ها و دره های کوچکش ترک ها، عرب ها، در شهرها و روستا هایش پشه یی ها و پراچی ها، تاجک ها، برکی ها و قبایل افغان زندگی میکنند. در کوه های غربی اش، قبایل هزاره و نکودری که برخی از آنها به زبان مغولی صحبت میکنند، در برخی نقاط کوهی شمال آن کافر و کتور و گیبرک زندگی میکنند و مناطق جنوب محل بودو باش قبایل افغان است. حدود یازده تا دوازده زبان در کابل رواج دارد. که از آن میان میتوان اینها را نام برد: عربی، فارسی، ترکی، مغولی، هندی، افغانی، پشه یی، پراچی، گیبری، برکی، و لغمانی...”
گفتنی است که آنچه بابر درمورد «کابل» مینویسد، هدفش همین شهر یا ولایت امروزی کابل نیست. بلکه ساحهء پهناور تری را در برمیگیرد که در گام نخست لوگر، پروان و وردک شامل آن میشود.چنانچه تاکنون نیز درنیم قاره به باشندگان افغانستان «کابلی» و «کابلی والا» میگویند.
بایزید روشان که اولین نثر نویس در زبان پشتو به حساب می آید، در کتاب خود، «خیرالبیان»، واژه های اورمری را به کار برده است. این کتاب به چهار زبان پشتو، پنجابی، فارسی و عربی نوشته شده است. به روایت خیرالبیان که احتمالاً درسال 978 هجری نوشته شده، برخی از واژه های اورمری همراه با معنی فارسی آن چنین اند:
نالتی : خوک
نماندزک یا مزدک: مسجد
تشکان: صاحب، مالک
بورغو: مسخره، استهزا، توهین
حرامونی:  حرامزاده، بد زاد

کفتان لیچ، ازمامورین ادارهء استعماری انگلیس درهند، در مجلهء « انجمن آسیایی بنگال» معلومات مفصل تری در مورد لهجهء برکی (لوگر)- زبان اورمری میدهد. (جلد هفتم، شمارهء جنوری تا جون سال 1838). او مینویسد:
“برکی ها در شمار فارسیوان یا تاجک می آیند. آنها در اصل از باشنده های یمن هستند که توسط سلطان محمود غزنوی به اینجا آورده شده اند. آنها محمود غزنوی را در اشغال هند همراهی کرده و در گشودن دروازهء سومنات نقش مهمی داشته اند. این قبیله دو شاخه دارد: برکی های «راجان» در ولایت لوگد (لوگر)، که زبان شان فارسی است و برکی های «برک» که شهری است نزدیک «راجان» به زبانی صحبت میکنند که «برکی» گفته میشود. تنها برکی های باشندهء کانیگورام و برکی برک در لوگر به این زبان (اورمری یا برکی) صحبت میکنند....”
پذیرفتن این نکته در نوشته کفتان لیچ دشوار به نظر می آید که اقوام برکی را مردمانی یمنی به حساب آورده ویا این که محمود غزنوی در متوطن کردن آنها در لوگر نقشی داشته باشد. زیرا به شهادت تاریخ، محمود غزنوی هیچگاهی به یمن نرفته و سروکاری با آنها نداشته است. بلکه به آنچه داکتر بیلو نویسندهء کتاب «چستجویی در تبارشناسی افغانستان» از زبان هرودوت پدر تاریخ آورده است، بیشتر میتوان باور کرد. 
درمورد لهجهء کانیگرامی زبان اورمری از سوی منابع پاکستانی تحقیقاتی صورت گرفته است که ادامه دارد. اما درمورد لهجهء لوگری زبان اورمری، یک دنمارکی، به نام مورگن شترن، پژوهش هایی به عمل آورده است. این مرد به منطقهء کانیگورم در وزیرستان جنوبی برای پژوهش درین زمینه سفر کرد مگر ادارهء استعماری برتانیه برایش اجازهء پیش رفتن از محلی به نام«رزمک» نداد. اما او توانست به برکی برک لوگر و کابل سفر کرده و به گرد آوری برخی از حقایق درزمینه بپردازد.

چنانچه گفته آمد، زبان ارمری زیر تاثیر زبان های پرگوینده تر دیگر در بسیاری جا ها از میان رفته است. به گفتهء این پژوهشگر دنمارکی، مردم منطقهء«بتخاک» در شرق کابل میگویند که آنها به قبیلهء اورمر (برکی) منسوب اند اما همه به زبان پشتو صحبت میکنند. مورگن شترن، میگوید که او در بتخاک کسی را نیافته است که به زبان اورمری صحبت کند. به همین ترتیب، مردم اورمری که در نوشهرهء پشاور زندگی میکنند نیز همه پشتو زبان شده و زبان مادری خود را از یاد برده اند.

 

رویکرد ها:

i- Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International


ii - روزی خان بورکی، Pakistan Journal of Public Administration; December 2001; Volume 6. No. 2

 

 

/ 3 نظر / 108 بازدید
Mamad M2

سلام خوبي؟ وب جالبي داري.خوشحال ميشم به ما هم سر بزني.اگه ســـاکس و فيــــــلتر شکن رايگان هم ميخواي بيا توي سايتمون و عضو شو و از ســـاکس رايگانش استفاده کن.بجز اون جديدترين آهنگ ها رو هم مي توني از سايتمون بگيري.راستي اگه خوشت اومد لطفا روي +1 گوشه سمت چپ ، پايين کليک کن. اينم آدرسش: wWw.FunSeda.TK راستي يه فروشگاه هم دارم که فعلا تا يه مدتي 20% واسه هر جنس تخفيف داديم پس تا اين 20% رو داره خريدت رو بکن ضرر نمي کنم محصولات زياد و خوبي هم داريم سر بزني ضرر نمي کني عزيز اينم آدرس فروشگاهمون: www.esfshop.in .دمت گرم منتظرما پيشاپيش ميگم مرسي که سر زدي [گل]

Mamad M2

سلام خوبي؟ وب جالبي داري.خوشحال ميشم به ما هم سر بزني.اگه ســـاکس و فيــــــلتر شکن رايگان هم ميخواي بيا توي سايتمون و عضو شو و از ســـاکس رايگانش استفاده کن.بجز اون جديدترين آهنگ ها رو هم مي توني از سايتمون بگيري.راستي اگه خوشت اومد لطفا روي +1 گوشه سمت چپ ، پايين کليک کن. اينم آدرسش: wWw.FunSeda.TK راستي يه فروشگاه هم دارم که فعلا تا يه مدتي 20% واسه هر جنس تخفيف داديم پس تا اين 20% رو داره خريدت رو بکن ضرر نمي کنم محصولات زياد و خوبي هم داريم سر بزني ضرر نمي کني عزيز اينم آدرس فروشگاهمون: www.esfshop.in .دمت گرم منتظرما پيشاپيش ميگم مرسي که سر زدي [گل]

اگه هر روز آنلاینی میتونی از آنلاین بودنت پول در بیاری کاملا قانونی و واقعیه من که تونستم پس توام میتونی توضیح کاملو اینجا ببینی... http://kilikpool.blogsky.com/1391/04/02/post-23/ میدونی من به خودم گفتم روزی 5 دقیقه وقتی از من نمگیره اگه پولو بدن که خیلی خوبه اگه نه هم چیزی رو از دست نمیدم،حالا خوشحالم که عضو شدم